Son yıllarda ilaç dağıtımı ve takip sistemleri köklü bir değişim geçirmektedir ve dünyanın ilk uçtan uca ilaç takip ve izleme sistemini geliştiren Türkiye, bu global değişim dalgasında bir lider olarak öne çıkmaktadır. İlaç Takip Sistemi (İTS) olarak adlandırılan ve DrugXafe markalı bu uçtan uca sistem, ilaç tedarik zincirinin güvenliğini ve şeffaflığını artırmanın yanı sıra, ülkeye önemli ekonomik faydalar da sağlamaktadır. 

Videoyu İzle

Can yakıcı bir global sorun hâlini alan ilaç sahtekârlığı, son yıllarda endişe verici oranlarda artan sahte ilaçlarla daha da derin bir probleme dönüşmüştür. Toplumsal bilinci artırmaya yönelik farkındalık eğitimleri ve ilaç kontrolüne yönelik daha sert yasal düzenlemelere rağmen bu önlemler sınırlı bir etki yaratabilmiştir. İlaç sahtekârlığı için daha karmaşık ve sofistike yöntemler kullanıldıkça, ilaç üreticilerinin ve ticari ortaklarının daha güvenli bir tedarik zinciri oluşturmaya dönük ihtiyacı da artmaktadır.    

Türkiye’deki sektör, Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu’nun (TİTCK) sıkı denetimi altında faaliyet gösterir. Tüm paydaşlar TİTCK tarafından verilen lisanslara sahiptir. DrugXafe’e kaydedilen tüm veriler, TİTCK'nin bilimsel komitesinin onayının ardından sisteme girilmektedir. Ayrıca bu düzenleyici kurum ilaç fiyatlarını da belirlemektedir. İlaçların %91’inin devletin geri ödeme sistemi aracılığıyla ödendiği de düşünüldüğünde, Türkiye’deki ilaç endüstrinin en büyük müşterisinin devlet olduğu görülmektedir.  

Problem 

Türkiye'deki asıl sorun, ilaçları hastalara güvenilir bir şekilde ulaştırmayı garanti altına alabilmekti. Birçok ülke gibi Türkiye’nin ilaç tedariki de halk sağlığı ve güvenliğini ciddi şekilde etkileyebilecek yasa dışı faaliyetlerin riski altındaydı; ilaçların çalınması, usulsüz kullanımı ve sahte ilaç üretimi, bu risklerden sadece birkaçıydı. Türkiye’nin, tedarik zincirinin güvenliğine yönelik diğer tehditlerin yanı sıra yasa dışı, kaçak veya sahte ilaçların satışını önlemenin ve geri ödeme sahtekârlığıyla mücadele etmenin yollarını bulması gerekiyordu. 

Çözüm 

Çözüm, ilaçları üretim aşamasından kullanım noktasına kadar eksiksiz, uçtan uca ve uygulanabilir verileri elde edecek bir şekilde takip edebilmektir. Bu yaklaşımı benimseyen Türkiye hükümeti, böylesine güçlü bir takip ve izleme seviyesine ulaşmak için Tiga Sağlık Teknolojileri’yle birlikte DrugXafe markalı İTS’yi geliştirmiştir. 

Çözüm, ilaçları üretim aşamasından kullanım noktasına kadar eksiksiz, uçtan uca ve uygulanabilir verileri elde edecek bir şekilde takip edebilmektir. Bu yaklaşımı benimseyen Türkiye hükümeti, böylesine güçlü bir takip ve izleme seviyesine ulaşmak için Tiga Sağlık Teknolojileri’yle birlikte DrugXafe markalı İTS’yi geliştirmiştir. 

Ayrıca, ülkedeki tüm paydaşların ilaç hareketleriyle ilgili faaliyetleri bildirmek için kullanması gereken ve tek bir irtibat noktası sağlayan merkezi bir veri deposu oluşturulmuştur. Bu güçteki bir merkezi yönetim sistemi sayesinde DrugXafe, ilaçları seri numaraları aracılığıyla üretim noktasından dağıtım noktasına kadar takip edecek ve izleyecek bir noktaya ulaşmıştır. İlaç tedarik zincirine ilişkin doğru verilerin tek kaynağına dönüşen DrugXafe; birlikte çalışabilir, elektronik ve serileştirme tabanlı bir takip ve izleme sistemi hâline gelmiştir. “İyi Uygulama” örneği olan bu başarılı sistem, benzer bir model kurmak isteyen diğer ülkeler için de örnek teşkil edecek niteliklere sahiptir. 

Agregasyon Yönetim Sistemi ve İlaç Takip Sistemi 

DrugXafe’in temeli kutu bazlı ilaç takibine dayandığı için genellikle kutu, paket ve palet bazında satılan, satın alınan veya transfer edilen ilaçların ikincil paketleme seviyesini takip etme ve izleme kapasitesi sınırlıdır. Bu yüzden Türkiye, nakliye seviyesini de takip etmek için merkezi bir dosya paylaşım platformu olan Agregasyon Yönetim Sistemi’ni geliştirmiştir. Bir başka deyişle, Agregasyon Yönetim Sistemi, DrugXafe’in paketleme ve lojistik yönetimi süreçlerindeki tamamlayıcısı olarak ilaçları kutu-paket-palet ölçeğinde takip etmekte ve izlemektedir. Bu sistem, ilaç tedarik zincirindeki paydaşların nakliye ve değişimle ilgili verileri paylaşmak için kullanabilecekleri elektronik bir dil (PTS XML) sunmaktadır. Üreticiler, bitmiş ürünlerin kutularına Küresel Ticari Ürün Numarası (GTIN), Son Kullanma Tarihi, Seri Numarası ve Parti/Lot Numarası bilgilerini içeren bir GS1 2D Data Matrix kodu ekleyerek her bir ilacı özgün bir şekilde tanımlamaktadır.  

Daha sonra her biri özgün bir şekilde tanımlanmış ürünler, özel bir barkodla etiketlenen kutulara paketlenmektedir. Sevkiyat hazırlığı bittikten sonra, üretici DrugXafe'e bir "Üretim Bildirimi" mesajı göndermekte ve konteynerdeki birimlere ilişkin verileri içeren bir XML dosyası oluşturmaktadır. Sonrasında bu veriler bir XML dosyası aracılığıyla Agregasyon Yönetim Sistemi'ne yüklenmektedir.  

Bu, ilaç paketinin Uygunluk Belgesi’ne (Certificate of Conformity/CoC)  ve Menşe Şahadatnamesi’ne (Certificate of Origin/CoO) uygun olduğunu gösteren ilk kayıttır. Uygunluk Belgesi, bir ürünün güvenlik ve kalite açısından düzenleyici standartlara uygun olduğunu kanıtlarken, CoO da bir ürünün hangi ülke menşeli olduğunu göstererek gümrük prosedürleri ve ticaret anlaşmaları için destek olmaktadır.  

Sevkiyat teslim edildikten sonra, toptancı veya ilaç deposu Agregasyon Yönetim Sistemi'ndeki XML dosyasını indirmekte ve ürünlerin alınan sevkiyatla eşleştiğini doğrulamak için barkodları taramaktadır. Eşleşmelerde sorun yoksa satın alma eylemini DrugXafe'e bildirmektedir. Böylece ilacın mülkiyeti üreticiden toptancıya ya da ilaç deposuna geçmektedir. 

Perakende eczaneler veya hastaneler de siparişlerini gönderdikten sonra aynı prosedürü izlemektedir. Toptancı veya ecza deposu DrugXafe'e "satış bildirimi" göndermekte ve XML dosyasını Agregasyon Yönetim Sistemi'ne yüklemektedir. Alıcı (eczane veya hastane) bu XML dosyasını sistemden indirmekte ve ilaç paketlerindeki bilgileri kullanarak DrugXafe'e satın alma işlemini bildirmektedir. Hastaneler "tüketim bildirimi"ni ilaç paketinin açılmasından hemen önce yapmaktadır; bu bildirim ürünün "ömrünün" sona erdiğini simgelemekte ve sistemde de bu şekilde işaretlenmektedir. Ürünün tedarik zinciri geçmişi bu aşamada sona ermekte ve yeniden tedarik zincirine girmesi önlenmektedir.  

Perakende eczanelerdeyse hastanın reçetesi alındıktan sonra ilaç paketi hastaya verilmekte ve fatura elektronik olarak geri ödeme kurumuna gönderilmektedir. Geri ödeme kurumu, perakende eczaneye geri ödeme yapmadan önce ilgili satışı DrugXafe’ten sorgulamakta ve eczanenin gönderdiği bilgilerin doğruluğunu teyit etmektedir.

Faydalar 

DrugXafe, 50.000’i aşan paydaşıyla Türkiye’deki ilaç takibinde çığır açmıştır. Bugüne kadar 10 milyardan fazla ilaç kutusunu adım adım takip eden ve izleyen sistem, günlük 45 milyondan fazla işlemi başarıyla tamamlamaktadır. DrugXafe’in bu başarısına katkı sağlayan en önemli özellikleriyse işlem başına 0,02 saniyelik yanıt süresi ve %99,999’luk çalışabilirlik oranına sahip olağanüstü performans kaydıdır! Hastalara güvenilir ilaçlar sağlamak için yola çıkan Türkiye, bu sayıların da gösterdiği gibi, DrugXafe sayesinde bu hedefe ulaşmakla kalmayıp çok daha fazlasını başarmıştır. 

Sistem, Türkiye'nin sahte ve kaçak ilaç satışlarıyla mücadele etme kapasitesini artırmış ve yasa dışı ilaç satışlarını, barkod dolandırıcılıklarını ve ilaç hırsızlıklarını önlemiştir. Türkiye'nin bu alandaki çabalarının sonuçları muazzamdır ve sadece bahsettiğimiz alanlarda bile ülkenin yıllık tasarrufu 1 milyar dolardır. Bu, Türkiye'deki ilaç sektörünün yıllık 10 milyar dolarlık bir hacmi olduğu göz önüne alındığında önemli bir tasarruftur. Ek olarak, DrugXafe’in elektronik sistemi tedarik zinciri süreçlerini sadeleştirerek zaman tasarrufu da sağlamakta ve verimliliği artırmaktadır. 

DrugXafe devreye alındıktan sonra, Türk hükümeti narkotik ilaçların ve psikoterapötiklerin karaborsada satılmasına karşı mücadelesini destekleyecek veri araçlarını da edinmiştir.   

Ayrıca, ürünleri geri çağırma süreci büyük ölçüde iyileşmiştir. Ürünlere dair tüm veriler tek bir yerde toplandığı için düzenleyici kurumlar, karmaşık geri çağırma işlemlerini bile hızla yürütebilmektedir. Artık hükümet veya üreticiler, bir partiyi ya da partinin sadece durumdan etkilenen kısmını paydaşlardan geri çağırabilmektedir. Böylece tüm ilaç üretimini ya da tedarik zincirini kapsayacak işlemler yerine, hedeflenmiş bir geri çağırma işlemi gerçekleşmektedir. 

Ayrıca, geri çağırma işlemleri, satış noktasındaki bir işlemi durdurmak veya geri çağrılan ürünü tedarik zinciri boyunca takip etmek ve izlemek gibi daha spesifik yollarla gerçekleştirilebilmektedir. Sistemde bir geri çağırma işlemi başlatıldığında bu durum anında geçerlilik kazanır ve tedarik zincirindeki hiçbir kuruluş buna itiraz edemez. 

Bu verimlilik artışının yanı sıra, sistemdeki ürün verileri de altın değerindedir. DrugXafe verileri; akılcı ilaç kullanımını destekleme, idari raporlama, sektörü takip etmek ve vergi kaçakçılığına karşı mücadele gibi birçok alanda büyük faydalar sağlamaktadır. Anlık olarak güncellenen bu veriler, daha hızlı karar almayı ve daha tutarlı tahminler yapmayı mümkün kılmaktadır. 

Sonuç ve Sonraki Adımlar 

DrugXafe’in sağladığı faydalar ve başarıları, diğer sektörler ve ülkeler için de ilham kaynağı olmuştur. Farklı sektörlerden örnekler için tekrar Türkiye’yi ele alabiliriz. Türk hükümeti, tıbbi cihaz ve gıda sektörleri için de ülke genelinde izleme ve takip sistemleri uygulamayı planlamaktadır. Örneğin, TİTCK, tıbbi cihazlara ve kozmetik ürünlerine yönelik bir takip ve izleme sistemi için de büyük yatırımlar yapmıştır. Görünen o ki, DrugXafe’in başarısının ardından, Türkiye, izlenebilirlik yaklaşımını daha da geliştirmek için çalışmalarını sürdürmektedir. 

Bu çalışmalarda öne çıkan yenilikçi projelerden biri, kural bazlı bir yaklaşıma dayanan dinamik bir yapı sunmayı amaçlamaktadır. Bu esneklik sayesinde mevcut sistem çeşitli düzenlemelere, serileştirme standartlarına ve teknolojilere göre özelleştirilebilecek, herhangi bir ülkenin regülasyonlarına kolayca uyum sağlayabilecektir. Bu inovasyon sayesinde, herhangi bir paketlenmiş ürünün yeniden geliştirme gerektirmeden takip edilebilmesi mümkün olacaktır. En önemli avantajı da bu projenin uyumlu ve bölgesel çapta birlikte çalışabilirlik sağlayan bir takip sistemine dönüşebilecek olmasıdır. 

Türkiye, DrugXafe sayesinde ilaç tedarik zincirinin güvenliğini sağlamak için önemli bir adım atmıştır. İlaç hırsızlığı, sahte ilaçlar ve diğer yasa dışı faaliyetleri önlemek için Tiga Sağlık Teknolojileri’yle birlikte geliştirilen DrugXafe, ülkenin sağlık sektöründeki teknolojik altyapısını ciddi ölçüde güçlendirmiştir. Türkiye’deki diğer sektörlere de ilham veren DrugXafe, dünyanın birçok ülkesi için de parlak bir örnek teşkil etmektedir. Özellikle de Uygunluk Belgesi (CoC) ve Menşe Şahadatnamesi (CoO) gibi belgelerin doğrulaması konusunda merkezi ilaç bilgisi depoları oluşturmak isteyen ülkeler için ideal bir örnektir. Bu başarısının en önemli sebebi ilaçları üretiminden son kullanıcıya ulaşmasına kadar geçen tüm süreçte şeffaf bir biçimde takip edebilmesi ve izleyebilmesidir. DrugXafe ve ilham verdiği sistemler, bu şeffaflık sayesinde ilaç ve hasta güvenliğini artırarak daha sağlıklı bir geleceğe adım atmamızı sağlamaktadır. Gelin, geleceği birlikte şekillendirelim! 

Kaynak: https://titck.gov.tr/